Boukouras Academic Blog & Research

Architecture, Urban Design and Philosophy

Εννοιολογικά παιχνίδια

Προσοχή : Οι απόψεις που ακολουθούν είναι αντικειμενικότατα υποκειμενικές

Μιλήσαμε στα προηγούμενα κείμενα για την εντροπία , την πληροφορία, τον ντετερμινισμό , τα γραμμικά συστήματα και τα δυναμικά. Πλέον όλα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως οι ελάχιστες παραδοχές (τα εννοιολογικά εργαλεία της 1ης ανάρτησης) , για πλησιάσουμε σιγά-σιγά μια νέα , ορθότερη ίσως προσέγγιση ζητημάτων ,άμεσα ή έμμεσα αρχιτεκτονικών ,πολιτικών και κοινωνικών. Η ύπαρξη σκεδαστικών δομών ,στοχαστικών-ανοιχτών συστημάτων λοιπόν δεν αφορά άμεσα χωρικές διατάξεις ή κοινωνικά προβλήματα, οδηγεί ωστόσο σε έναν αναστοχασμό της ιδέας του φυσικού δικαίου, της αλήθειας με την έννοια του φυσικού νόμου και της σταθερής υπόστασης, της δομής. Αντίστοιχα ,στη σχέση των συστημάτων με το περιβάλλον τους, εστιάζουμε στη γενική παραδοχή της αλληλεπίδρασης τονίζοντας εδώ όμως το γεγονός πως είτε μιλάμε για ένα κύτταρο, ένα κτίριο ή μια πόλη , αντιμετωπίζουμε την κατάσταση ότι τα συστήματα όχι απλά είναι ανοιχτά αλλά οφείλουν και την ύπαρξη τους σε αυτό το γεγονός.

Η πολυπλοκότητα δηλαδή δεν είναι το αποτέλεσμα που έπεται ,αλλά γενεσιουργός δύναμη. Η κατάτμηση , η ανάλυση , η αφαίρεση και η προσέγγιση είναι απλώς εργαλεία με πεπερασμένη δυναμική, χρήσιμα εφόσον ικανοποιούν κάποιο σκοπό.

«στη σύγχρονη Δυτική κουλτούρα έχει ιδιαίτερα αναπτυχθεί η ικανότητα στην κατάτμηση, στον κατακερματισμό των προβλημάτων σε όσο γίνεται μικρότερα συστατικά. Τόσο καλά που συχνά ξεχνάμε να ενώσουμε πάλι τα κομμάτια… Συνηθίζουμε να λιανίζουμε κάθε πρόβλημα σε ευκολοχώνευτες μπουκιές κι έπειτα το απομονώνουμε από το περιβάλλον του με ένα χρήσιμο τέχνασμα». Α. Τόφλερ

Για την αρχιτεκτονική, ο ουσιαστικότερος στόχος είναι εξαρχής και παραμένει ,η ποιοτικότερη διαχείριση του χώρου . Αυτή η παραδοχή ,όσο απλή και αν φαίνεται, είναι μάλλον η μόνη πειστική απάντηση σε διάφορα ερωτήματα. Αυτό που διαφοροποιεί και ζωντανεύει αυτήν την αναζήτηση, είναι η έννοια που δίνει ο καθένας στην έννοια της ποιότητας. Για κάποιον μπορεί να είναι η κάλυψη των αναγκών του ατόμου ξεχωριστά, ίσως και της κοινωνίας ως συνόλου , για άλλον η μορφοποίηση προσωπικών μανιφέστων και ιδεών κτλ .Οι ιδέες αυτές δημιουργούν το προσωπικό θεωρητικό μοντέλο του αρχιτέκτονα , την κοσμοθεωρία του που σύμφωνα με αυτήν δρα και συνθέτει. Ο καθένας όμως θα έχει χάσει μεγάλο μέρος της αλήθειας εφόσον αγνοήσει το γεγονός πως μια θεωρητική κατασκευή (μοντέλο) δεν είναι η μόνη προσέγγιση στα φαινόμενα της ζωής. Η κατανόηση μέσα από τη δική του αντίληψη, κρίση και βούληση ,καθώς και το προσωπικό ιστορικό παρελθόν αποτελεί μια άμεση γνώση μοναδική και βιωματική.

Μετά από όλη λοιπόν την σχεδόν φετιχιστική θεωρητική ανάλυση, φτάνουμε σε έναν μεθοδολογικό διχασμό, όπου από τη μία αποθεώνουμε τη θεωρητική διερεύνηση, ενώ η από την άλλη η ίδια η βάση της θεωρίας μας ορίζει την πεπερασμένη δυναμική της. Με άλλα λόγια, η δομημένη θεωρία ( η ολιστική προσέγγιση) λειτουργεί εξωτερικά του συνόλου των σκέψεων και από την άλλη οι εσωτερικές πλευρές του μοντέλου περιέχουν μια κάποια αυτονομία άρα και υποκειμενική συγκρότηση. Ποιο είναι όμως το μέσο που επιτρέπει την εναλλαγή των οπτικών που εξετάζουμε το θέμα; Όταν εξετάζουμε έναν τοίχο , ένα κτίριο ή οτιδήποτε άλλο, μπορούμε όλα αυτά να τα μετρήσουμε , να τα σχεδιάσουμε να τα αποδώσουμε με τον Α ή Β τρόπο. Μπορούμε επίσης να δημιουργήσουμε με αυτά κακές ή εξαιρετικές συνθέσεις, συνεχίζοντας όμως να τις αντιμετωπίζουμε ως στατικές και απαράλλαχτες στο χρόνο.

Πως μπορούμε όμως να «επεξεργαστούμε» μια ζωντανή πραγματικότητα και όχι ισορροπούσες παγωμένες και νεκρές στιγμές, εικόνες ουτοπικές και ανύπαρκτες στο μυαλό και το σχέδιο του αρχιτέκτονα; Και κυριότερα , τι κάνουμε αν αυτές οι σκέψεις στη ρεαλιστική τους διάσταση πλέον απογυμνώσουν την εικόνα της ποιητικής, της σχεδόν Δον-Κιχωτικήςαντίληψης της πραγματικότητας των βαθιών νοημάτων και των ηρωικών μονοπατιών; Που αναζητούμε πλέον την πραγματική διάσταση των προθέσεων και των αποτελεσμάτων τους;

Την απάντηση σε αυτό το ερώτημα τη δίνει ο χρόνος. Τα συστήματα έχουν ιστορική διάσταση σε αντίθεση με την κλασική θεώρηση. Οι ροές στο εσωτερικό των συστημάτων μπορούν να δημιουργήσουν (σε κατάλληλες συνθήκες σχέσεων επικοινωνίας, αλληλόδρασης, συγκέντρωσης, και επικοινωνίας με το περιβάλλον) απρόβλεπτες καταστάσεις μη ισορροπίας, . Σε τέτοιες συνθήκες το σύστημα βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή, μπροστά σε μια διακλάδωση, όπου είναι ανοιχτή η επικοινωνία στο εσωτερικό του, ανοιχτή η επαφή του με την ιστορία του και ανοιχτή η επιλογή του για κάποιο από τα πιθανά μέλλοντα που θα ακολουθήσει. Η ύλη από παθητική γίνεται ενεργός. Αυτή είναι η δημιουργική διάσταση του χάους, των μη αναστρέψιμων διαδικασιών και της μη ισορροπίας που τόσο αναφέραμε στα προηγούμενα κείμενα.

Εδώ υπεισέρχεται η έννοια της ανάδρασης. Από τη στιγμή που θεωρούμε τα υποκείμενα και τις συλλογικότητες ανοιχτά συστήματα που κατανοούν τον εαυτό τους σε σχέση με τους άλλους, τότε μια οποιαδήποτε «αρχική» συνθήκη έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει μια διαδικασία ενδυνάμωσης του ίδιου της του εαυτού, ή αντίθετα μια διαδικασία αποδόμησής του. Το κυρίαρχο σημείο εδώ είναι η έννοια της διακλάδωσης. Η διακλάδωση είναι η εμφάνιση νέων καταστάσεων σε σημεία καμπής. Πριν την εμφάνιση των σημείων καμπής είχαμε μια χαοτική δομή. Αλλά τη στιγμή που αυτό το σημείο προσεγγίζεται εμφανίζεται τάξη.

Μακριά από την ισορροπία μπορούν να γεννηθούν αυθόρμητα νέοι τύποι δομών…μπορούν να δημιουργηθούν νέες δυναμικές καταστάσεις, που αντανακλούν την αλληλεπίδραση του ορισμένου συστήματος με το περιβάλλον του. «Αποκαλέσαμε αυτές τις δομές σκεδαστικές (dissipative) για να τονίσουμε τον εποικοδομητικό ρόλο των σκεδαστικών διεργασιών στο σχηματισμό τους…» Η έννοια της σκέδασης εκφράζει τη μόνιμη ροή από μία κατάσταση σε μια άλλη. Πέρα από την ισορροπία ο κόσμος είναι πολύπλοκος. Αντί για γραμμές ,τρίγωνα και κύκλους έχουμε αντικείμενα ,ανθρώπους και πολιτισμούς. «Ενώνοντας την έννοια της δομής –που είναι στατική- και της σκέδασης, για την οποία χρειάζεσαι συνεχή εισροή και εκροή ενέργειας, έχεις τη σκεδαστική δομή, που εμφανίζεται πέρα από την ισορροπία…».Προφανώς μια τέτοια κατάσταση δεν μπορεί πλέον να περιγραφεί σαν χαοτική συμπεριφορά Ένας νέος τύπος τάξης έχει εμφανιστεί. Μπορούμε να μιλάμε για ένα μηχανισμό επικοινωνίας μεταξύ των μονάδων. Όμως αυτός ο τύπος επικοινωνίας μπορεί να γίνει μόνο σε συνθήκες μακριά από την ισορροπία. Ακόμη το είδος της σκεδαστικής δομής που προκύπτει, εξαρτάται απόλυτα και μονοσήμαντα από τις συνθήκες στις οποίες διαμορφώθηκε. Εξωτερικά πεδία μπορούν να παίξουν ουσιαστικό ρόλο στο μηχανισμό επιλογής της αυτό-οργάνωσης….Το σύστημα πρέπει να ενεργεί σαν μια ολότητα, σαν οργανισμός…Με τις σκεδαστικές δομές εισάγεται πιθανότατα ένας από τους απλούστερους μηχανισμούς επικοινωνίας «Ο τρόπος που η δομή εμφανίζεται είναι ένας άπιαστος γρίφος. Αλλά μου φαίνεται ότι η διακλάδωση είναι το φαινόμενο-κλειδί στο σχηματισμό μορφογενετικών προτύπων. Υπό μια έννοια υπάρχουν επιλογές και το σύστημα μπορεί να πάει στη μια ή την άλλη κατεύθυνση». Ένα καλό παράδειγμα είναι ο σχηματισμός του σώματος, το κύτταρο είναι σφαιρικό και συμμετρικό αλλά αργότερα μπορεί να μεταβάλλεται σε όλο και πιο ασύμμετρες δομές. Για όλα τα προβλήματα ο ρόλος της διακλάδωσης, η μετάβαση από τη μια κατεύθυνση στην άλλη, είναι κεφαλαιωδώς σημαντική «Ο ιστορικός δρόμος πάνω στον οποίο εξελίσσεται ένα σύστημα χαρακτηρίζεται από διαδοχή σταθερών περιοχών, όπου κυριαρχούν ντετερμινιστικοί νόμοι, και ασταθών περιοχών, κοντά στα σημεία διακλάδωσης, όπου το σύστημα μπορεί να διαλέξει το μέλλον του ανάμεσα σε περισσότερες από μία μελλοντικές καταστάσεις. Αυτό το μίγμα αναγκαιότητας και τύχης αποτελεί την ισορροπία του συστήματος».

Σε «……..» ILYA PRIGOGINE κομμάτια από το ΤΑΞΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΧΆΟΣ.

Όλες οι παραπάνω σκέψεις εφόσον γίνουν κατανοητές δεν αντιπαρατίθενται αναγκαστικά στην βάση της κλασικής θεώρησης αποδομώντας την, αλλά γενικεύουν εντάσσοντας την ως μέρος μιας νέας πρότασης. Σε μια τέτοια αντίληψη το βάρος μετατίθεται από την ποσότητα και τα σταθερά , μετρήσιμα μεγέθη στην ποιότητα. Παραθέτουμε λοιπόν στην σταθερή αλήθεια την διαρκώς οικοδομούμενη πραγματικότητα, στην γενίκευση την τοπικότητα και στον απόλυτο σχεδιασμό και την οργάνωση αντιπροβάλλουμε την αυτό-οργάνωση και τις αυτοποιητικές διαδικασίες, ενώ τέλος, το ζήτημα της οργάνωσης και γενικότερα της πράξης δεν συνδέεται αποκλειστικά με κάποιον προκαθορισμένο σκοπό , ή κάποια σταθερή πραγματικότητα :

«…δε μου μένει πια παρά να ορίσω μια αλήθεια μέσα στην κατάσταση..». Merleau-Ponty

Αυτή την αντίληψη της γνώσης ως αντικειμενικής και συμμετοχικής, μελετούμε

Next Post

Leave a Reply

© 2017 Boukouras Academic Blog & Research

Theme by Anders Norén