Boukouras Academic Blog & Research

Architecture, Urban Design and Philosophy

Πληροφορία + παρατηρητής=???

Πληροφορία + παρατηρητής=???

Από τους προσωκρατικούς φιλοσόφους μέχρι τους σύγχρονους διανοητές κύριο σημείο αναζήτησης αποτελεί η κατανόηση του σύμπαντος και ο ορισμός της θέσης του ανθρώπου μέσα σ’ αυτό, του οποίου αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα . Αφού ο άνθρωπος αποτελεί μέρος του συστήματος είναι πρακτικά αδύνατη η πλήρης γνώση των ιδιοτήτων του σύμπαντος (ικανότητα στην οποία στηρίχθηκε η ντετερμινιστική θεώρηση του κόσμου). Για να καταφέρει, παρόλα αυτά ο άνθρωπος να πλησιάσει ένα μέρος της αλήθειας, επινόησε κάποια νοητικά εργαλεία· η φιλοσοφία μαζί με τις θετικές επιστήμες αποτελούν τα κυριότερα από αυτά. Η εξέλιξη των εργαλείων αυτών και της ανθρώπινης νόησης είναι παράλληλη, καθώς η πολυπλοκότητα των εργαλείων αυξάνεται όσο αυξάνεται ο βαθμός της ανθρώπινης νόησης και το αντίστροφο. Τα τελευταία 100 χρόνια η εξέλιξη των εργαλείων ήταν ραγδαία γεγονός που επέφερε μια ριζική αλλαγή στον τρόπο που ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον κόσμο.
Με τη επινόηση νέων θεωριών ερμηνείας του φυσικού κόσμου όπως η θεωρία της σχετικότητας ή η κβαντική θεωρία αλλά και νέων μορφών γεωμετρίας (μη ευκλείδειες γεωμετρίες) που προσέδιδαν μεγαλύτερο βαθμό ελευθερίας στην αντίληψη του κόσμου, αντικαταστάθηκαν οι παλαιότερες αιτιοκρατικές θεωρίες. Εφόδιο αυτών των επιστημονικών αλμάτων ήταν η πρόοδος της φιλοσοφικής σκέψης η οποία άρχισε να κινείται σε έναν νέο τρόπο αντίληψης του κόσμου. Το σημαντικότερο, ίσως, στοιχείο που εισήλθε ενεργά πλέον στη μελέτη του κόσμου ήταν ο χρόνος, ο οποίος συνδέεται πλέον άρρηκτα με τις ιδιότητες του χώρου και κατά συνέπεια της ύλης. Οι σύγχρονες θεωρίες θερμοδυναμικών συστημάτων μακράν της ισορροπίας εισάγουν μια νέα έννοια στην κατανόηση του κόσμου: την έννοια της εντροπίας μέσω πιθονοτήτων ή καλύτερα δυνατοτήτων. Η νέα εικόνα για την εντροπία μπορεί να μας εξηγήσει και την αντίθετή της ποσότητα , την πληροφορία .
(βλέπε άρθρο: Εντροπία και πληροφορία)

«…η εντροπία και η πληροφορία συνδέονται στενά. Στην πραγματικότητα, η εντροπία μπορεί να θεωρηθεί ως το μέτρο της άγνοιας. Όταν απλώς γνωρίζουμε ότι το σύστημα βρίσκεται σε μία δεδομένη μακροκατάσταση, η εντροπία της μακροκατάστασης μετρά την άγνοιά μας για την μικροκατάσταση του συστήματος, υπολογίζοντας την πρόσθετη πληροφορία που θα ήταν αναγκαία για να προσδιοριστεί επακριβώς τη μικροκατάσταση. » Murray Gell-Mann, The Quark and the Jaguar

Η εντροπία είναι ο κυρίαρχος παράγοντας διαμόρφωσης (ίσως ο πιο απαράβατος νόμος) του σύμπαντος από την στιγμή της γέννησής του οπότε μπορεί κανείς να πεί ότι όλο το σύμπαν αποτελεί και αποτελείται από μια συνεχή ροή πληροφορίας από την πρώτη του στιγμή μέχρι και σήμερα. Η εντροπία με 2ο θερμοδυναμικό νόμο πάντα αυξάνει , άρα η πληροφορία ( με την έννοια της αβεβαιότητας μειώνεται), οπότε και αποδεικνύεται η συνεχής ροή πληροφορίας.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι : Ποια είναι όμως και πώς διαμορφώνεται η σχέση της πληροφορίας και του παρατηρητή; (στην περίπτωσή μας είναι ο άνθρωπος)
Κατ’ αρχήν θα ήθελα να παραθέσω μια προσωπική ερμηνεία του όρου «πληροφορία» πέρα από τον ξεκάθαρο ορισμό που της δίνεται από τη φυσική. Η πληροφορία είναι το στοιχειώδες ποσό «γνώσης» που παρέχεται αν πάσα στιγμή από το περιβάλλον (υλικό ή μη). Είναι, καλύτερα το αποτέλεσμα συμβεβικότων το οποίο αυθύπαρκτο και ως μέρος της γενικής αλήθειας γίνεται αντιληπτό από τον παρατηρητή. (Υπάρχουν σίγουρα ασάφειες αλλά είναι προσωπικό συμπέρασμα…)
Περισσότερο πολύπλοκη είναι η διαδικασία της πρόσληψης και αντίληψης της πληροφορίας από τον παρατηρητή. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας η αλήθεια που φέρει η πληροφορία «φιλτράρεται» από ποικίλους μηχανισμούς και μόνο ένα τμήμα της γίνεται αντιληπτό από το υποκείμενο. Ως φίλτρα μπορούν να λειτουργήσουν τα αισθητήρια όργανα του ανθρώπου, των οποίων οι δυνατότητες είναι πεπερασμένες, περιορισμοί που επιβάλλονται από το κοινωνικό σύνολο καθώς και ένα χαοτικό σύνολο άλλων παραγόντων (μορφωτικό υπόβαθρο, ψυχολογική κατάσταση, κ.α.).
Τελικά τι είναι αυτό που απομένει από την αρχική προσλαμβάνουσα πληροφορία; Μπορεί κανείς να ξετυλίξει το νήμα που οδηγεί στην αρχική πληροφορία; Το σύνολο των πληροφοριών που έχουν προσληφθεί από τον παρατηρητή διαμορφώνουν τον αντιληπτικό κόσμο. Ο αντιληπτικός κόσμος δεν είναι παρά μια εικόνα του πραγματικού κόσμου . Μια εικόνα «πλαστή» που διαμορφώνεται ανάλογα από το υποκείμενο. Δεν είναι όμως σε καμία περίπτωση ασύνδετος με τον φυσικό κόσμο. Τι είναι αυτό που τα συνδέει; Η ροή της πληροφορίας. Για να γίνει καλύτερα αντιληπτό το παραπάνω μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μία απλούστευση.
Όλοι γνωρίζουμε την οθόνη προβολής του κινηματογράφου στην επιφάνεια της οποίας προβάλλονται οι εικόνες μιας ταινίας. Ας υποθέσουμε ότι η η επιφάνεια προβολής είναι ο αντιληπτικός κόσμος. Ας υποθέσουμε τώρα ότι ο φυσικός κόσμος είναι ο προβολέας και όλοι εμείς είμαστε οι θεατές αυτής της καταπληκτικής ταινίας. Όπως λοιπόν οι στιγμές της ταινίας προβάλλονται στην οθόνη έτσι και οι στιγμές του φυσικού κόσμου προβάλλονται στον αντιληπτικό κόσμο με άμεσο καταλύτη τον παρατηρητή ο οποίος αντιλαμβάνεται τον κόσμο διαφορετικά από κάθε άλλον.

«…ο παρατηρητής και οι μετρήσεις του δεν διαδραματίζουν πλέον ενεργό ρόλο στην εξέλιξη των κβαντικών συστημάτων, τουλάχιστον όχι περισσότερο απ’ ότι στην κλασσική μηχανική. Όλοι μας μετασχηματίζουμε σε δράση την πληροφορία που λαμβάνουμε από τον φυσικό κόσμο. Ωστόσο αυτός ο ρόλος μολονότι σημαντικός στην ανθρώπινη κλίμακα, δεν έχει καμία σχέση με εκείνον του δημιουργού τον οποίον η παραδοσιακή κβαντική θεωρία απέδιδε στον άνθρωπο, θεωρώντας τον υπεύθυνο για την πραγμάτωση των δυνατοτήτων της φύσης. Υπό αυτήν την έννοια αποκαθίσταται ο κοινός νους. Εξαλείφονται τα ανθρωποκεντρικά χαρακτηριστικά που εμπεριέχονται στην παραδοσιακή θεώρηση της κβαντικής θεωρίας, η οποία ξαναβρίσκει το δρόμο του φυσικού ρεαλισμού όπως το ευχόταν ο PopperIlya Prigogine, Το τέλος της βεβαιότητας

Στην προηγούμενη παράγραφο αναφέρθηκε ο όρος στιγμές. Η αναφορά του όρου δεν είναι καθόλου τυχαία. Η χρονική διαδοχή των πληροφοριών, οι οποίες κατ’ ουσία αποτελούν απειροστές χρονικές καταστάσεις ενός συστήματος, και εφόσον σχετίζονται άμεσα με την εντροπία διαμορφώνουν το βέλος του χρόνου. Δίνει, όμως, η παραπάνω διαπίστωση μια πλήρη ερμηνεία των ιδιοτήτων του χρόνου; Η απάντηση είναι όχι. Αποσαφηνίζονται όμως διάφορα παράδοξα που εμφανίζονται στις ντετερμινιστικές θεωρίες αντίληψης του κόσμου. Ο χρόνος δεν είναι πλέον γραμμικός και αποκλείεται η δυνατότητα υποταγής του σε αιτιοκρατικές χίμαιρες. Ο χρόνος είναι η γενεσιουργός δύναμη του σύμπαντος η όπως λέει και ο μεγάλος φιλόσοφος του 21ου αιώνα H. Reichenbach « Ο χρόνος προηγείται από λογική άποψη του χώρου»

«Κι όμως, κι όμως… άρνηση της χρονικής διαδοχής, άρνηση του εγώ, άρνηση του αστρονομικού σύμπαντος –όλα αυτά είναι φανερές απελπισίες και κρυφές παρηγοριές. Ο χρόνος είναι η ουσία από την οποία είμαι φτιαγμένος. Ο χρόνος είναι ένα ποτάμι που με παρασέρνει, αλλά εγώ είμαι το ποτάμι· είναι ένας τίγρης που με κατασπαράζει, αλλά εγώ είμαι ο τίγρης· είναι μια φωτιά που με κατακαίει, αλλά εγώ είμαι η φωτιά. Ο κόσμος, δυστυχώς είναι πραγματικός εγώ δυστυχώς είμαι ο Μπόρχες. » J.L.Borges, Νέα ανασκευή του χρόνου, Δοκίμια

Next Post

Previous Post

1 Comment

  1. Tolisbak 18 Φεβρουαρίου 2008

    Πολύ καλό. Εύγε!

Leave a Reply

© 2017 Boukouras Academic Blog & Research

Theme by Anders Norén