Boukouras Academic Blog & Research

Architecture, Urban Design and Philosophy

Μεταμοντερνισμός και ελευθερία


Οι κύριες θέσεις του μεταμοντερνισμού και το Δημοκρατικό πρόταγμα

Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις μέσα στο μεταμοντέρνο ‘παράδειγμα’, θα μπορούσαμε να διακρίνουμε, ακολουθώντας βασικά δυο προσκείμενους στον μεταμοντερνισμό θεωρητικούς, τις παρακάτω κύριες θέσεις. Οι θέσεις αυτές, μολονότι σε ένα βαθμό εκφράζουν και αντίστοιχες θέσεις του Δημοκρατικού προτάγματος, όταν εξετασθούν στο πλαίσιο της μεταμοντέρνας θεώρησης και στο σύνολο τους, φανερώνουν μια εντελώς διαφορετική προβληματική που αναπόφευκτα καταλήγει σε πολιτικά συμπεράσματα τα οποία είναι διαμετρικά αντίθετα με αυτά του Δημοκρατικού προτάγματος.

i. Aπόρριψη της ολιστικής θεώρησης της Ιστορίας ως μιας εξελικτικής διαδικασίας Προόδου
ii. Aπορριψη των ‘καθολικών’ σχημάτων και των ‘μεγάλων αφηγήσεων’ και υιοθέτηση του πλουραλισμού, της κατάτμησης, της πολυπλοκότητας και των ‘τοπικών αφηγήσεων’
iii. Aπόρριψη των ‘κλειστών συστημάτων’, της ουσιοκρατίας και του ντετερμινισμού και υιοθέτηση της αβεβαιότητας, της αμφισημίας και της ακαθοριστίας
iv.Απόρριψη της αυστηρής οριοθέτησης μεταξύ (αλλά και εντός) των διάφορων επιστημονικών ή πολιτισμικών κλάδων και υιοθέτηση μιας ‘υπερβατικής’ προσέγγισης, η οποία στοχεύει σε νέες μορφές διάλογου που βασίζονται στη ρητή παραδοχή ότι η αλήθεια ‘καθορίζεται’ από τη γλώσσα και τον πολιτισμό.
v.Aπόρριψη της ‘αντικειμενικότητας’ και της ‘αλήθειας’ και υιοθέτηση του σχετικισμού και του «προοπτικισμού» (perspectivism)

Λίγοι σήμερα εξακολουθούν να πιστεύουν στην ύπαρξη ‘αντικειμενικών αληθειών’, ιδιαίτερα όσον αφορά την ερμηνεία κοινωνικών φαινομένων, όπου η ύπαρξη αντικειμενικών θεωριών και μεθόδων (δηλαδή διαδικασιών που είναι έγκυρες, ανεξάρτητα από το ποιες είναι οι δικές μας προσδοκίες, επιθυμίες, στάσεις και ιδέες, διότι δήθεν απηχούν «αντικειμενικές διαδικασίες» που διέπουν την κοινωνία ή τον φυσικό κόσμο) είναι ιδιαίτερα αμφισβητήσιμη. Δεν ήταν όμως η άνθιση του μεταμοντέρνου ρεύματος που οδήγησε στην θεμελίωση της θέσης αυτής αλλά η αποφασιστική εισαγωγή στην επιστήμη του εικοστού αιώνα της αρχής της αβεβαιότητας και της θεωρίας του χάους και της πολυπλοκότητας. Εάν η σχέση αιτίου και αιτιατού είναι αβέβαιη ακόμα και στη φυσική, στην πιο ‘σκληρή’ επιστήμη, και η αναγωγή σε αναγκαίους και καθολικούς νόμους αμφισβητείται ακόμα και σε σχέση με το φυσικό κόσμο, είναι φανερό ότι το να υποθέτουμε αντικειμενικούς νόμους ή τάσεις που μπορούν να ισχύσουν για την κοινωνία είναι παράλογο. Και αυτό, πέρα βέβαια από το ανεπιθύμητο της ‘αντικεμενικοποιησης’ ενός πολιτικού προτάγματος, όπως έδειξε η περίπτωση του σοσιαλιστικού προτάγματος που έκανε φανερή την άμεση σύνδεση μεταξύ της «επιστημονικοποίησης» αυτού του προτάγματος στα χέρια των μαρξιστών-λενινιστών και της συνακόλουθης γραφειοκρατικοποίησης της σοσιαλιστικής πολιτικής και του ολοκληρωτικού μετασχηματισμού της κοινωνικής οργάνωσης.

Εάν όμως ο μοντέρνος αντικειμενισμός φαίνεται προβληματικός και ανεπιθύμητος, αυτό δεν σημαίνει ότι ο μεταμοντέρνος υποκειμενισμός είναι λιγότερο προβληματικός, καθώς εύκολα μπορεί να οδηγήσει στο γενικό σχετικισμό και τον ανορθολογισμό, εάν όχι στην πλήρη εγκατάλειψη της ριζοσπαστικής πολιτικής. Έτσι, η υιοθέτηση του μεταμοντέρνου σχετικισμού και του συνακόλουθου «γενικευμένου κομφορμισμού» συνεπάγεται στην ουσία την εγκατάλειψη οποιασδήποτε ιδέας για ένα απελευθερωτικό πρόταγμα, κάτω από την (άθλια) πρόφαση ότι πρέπει να αφήσουμε την «πολυφωνία» να ανθίσει και το (σωστό) έμβλημα ότι «η πολιτική, όταν την κατανοούμε σωστά, είναι αυστηρά υποκειμενική». Σήμερα, όμως, είναι δυνατό να ορίσουμε ένα απελευθερωτικό πρόταγμα για μια Περιεκτική Δημοκρατία χωρίς να καταφύγουμε σε αμφίβολα αντικειμενικά θεμέλια ή στο μεταμοντέρνο νεοσυντηρητισμό. Έτσι, εάν ορίζουμε την ελευθερία και το απελευθερωτικό πρόταγμα σε σχέση με το αίτημα για κοινωνική και ατομική αυτονομία, αυτό το κάνουμε επειδή επιλέγουμε υπεύθυνα την αυτονομία, καθώς και την έκφρασή της στη Δημοκρατία, ενώ αποκλείουμε ρητά τη δυνατότητα θεμελίωσης οποιωνδήποτε «αντικειμενικών» νόμων, διαδικασιών ή τάσεων, που, δήθεν αναπόφευκτα ή «ορθολογικά», οδηγούν στην εκπλήρωση του προτάγματος της αυτονομίας. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι καταλήγουμε με το μεταμοντέρνο συμπέρασμα anything goes (όλα περνούν). Η αρχική επιλογή μας όσον αφορά το περιεχόμενο του απελευθερωτικού προτάγματος συνεπάγεται συγκεκριμένες συνέπειες σε σχέση με το πώς ερμηνεύουμε και αξιολογούμε την κοινωνική πραγματικότητα. Με άλλα λόγια, ο ίδιος ο ορισμός ενός απελευθερωτικού προτάγματος καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε την κοινωνική πραγματικότητα και ασκούμε κριτική σ’ αυτή.

Είναι φανερή επομένως η ανάγκη απόρριψης του μεταμοντέρνου σχετικισμού που εξισώνει όλες τις παραδόσεις και όλα τα είδη Λόγου χωρίς όμως να πέσουμε στην παγίδα του ‘αντικειμενισμού’ και του ‘επιστημονισμού’ ή —ακόμη χειρότερα— του ανορθολογισμού που θεμελιώνεται στη θρησκεία, τον σπιριτουαλισμό κ.λπ.

Κείμενο του Τάκη Φωτόπουλου

Το πλήρες άρθρο :

http://www.inclusivedemocracy.org/fotopoulos/greek/grmisc/dimokratiko_protagma_metamonternismos.htm

Next Post

Previous Post

Leave a Reply

© 2017 Boukouras Academic Blog & Research

Theme by Anders Norén